Sarılmanın Faydaları: Bilim Dokunma Hakkında Ne Söylüyor?
Sarılmak, en basit ve en evrensel yakınlık ifadelerinden biridir. Bilim de dokunmanın ruh ve beden sağlığı üzerindeki etkilerini giderek daha fazla inceliyor. Yaklaşık 13.000 kişiyi kapsayan çalışmaların bir araya getirildiği bir analizde, sarılma ve dokunma gibi temas içeren uygulamaların ağrı, kaygı ve depresif belirtileri azalttığı bulundu (Packheiser, 2024). Bu yazıda sarılmanın vücutta neyi değiştirdiğini ve araştırmaların gerçekte ne gösterdiğini anlatıyoruz.
Sarılınca vücutta ne olur?
Sevilen biriyle kurulan sıcak fiziksel temas, ciltteki özel sinir uçlarını uyarır. Bu uyarı beynin duygu ve ödül merkezlerine iletilir. Bu sırada şu maddeler rol oynar:
- Oksitosin: Doğum ve emzirmede rol oynayan bu hormon, güven ve bağlanma duygusuyla da ilişkilidir. Bir çalışmada eşleriyle daha sık sarılıştığını bildiren kadınlarda oksitosin düzeyi daha yüksek, tansiyon ise daha düşük bulundu (Light, 2005).
- Stres hormonları: Destekleyici temas, stresli bir durum sırasında stres yanıtını hafifletebilir.
- Endorfin ve dopamin: Rahatlama ve iyi hissetme duygusuna katkıda bulunduğu düşünülür. İnsanlarda bu etki doğrudan ölçülmesi zor bir konudur.
Araştırmalar ne gösteriyor?
Stres ve enfeksiyon
ABD'de 404 sağlıklı yetişkinin katıldığı bir çalışmada, katılımcılar iki hafta boyunca her akşam telefonla görüşülerek o gün yaşadıkları tartışmalar ve sarılmalar soruldu. Ardından kontrollü olarak soğuk algınlığı virüsüne maruz bırakıldılar. Sık sarıldığını bildirenler, stresli dönemlerde bile hastalığa daha az yakalandılar. Hastalananlarda ise belirtiler daha hafif seyretti (Cohen, 2015).
Ruh hali ve ağrı
Dokunma içeren uygulamaları inceleyen 137 çalışmanın bir araya getirildiği analizde, temasın hem sağlıklı kişilerde hem de hastalarda ağrı, kaygı ve depresif belirtileri azalttığı görüldü. Etki, tanıdık birinden gelen dokunmada daha güçlüydü (Packheiser, 2024).
Bu araştırmaların bazı sınırları vardır. Sarılmanın kendisinin mi, yoksa sarılabileceğimiz destekleyici ilişkilerin mi etkili olduğunu ayırmak güçtür. Sarılmak hiçbir hastalığın tedavisi değildir. Ancak sosyal bağların sağlık üzerindeki olumlu etkisinin günlük ve somut bir parçasıdır.
Yalnızlık ve temas eksikliği
Yalnızlık ve sosyal izolasyon, kalp-damar hastalığı, inme, depresyon ve bunama riskinin artmasıyla ilişkilidir. Dünya Sağlık Örgütü bu nedenle sosyal bağlantıyı bir halk sağlığı önceliği olarak tanımlamıştır. Yalnız yaşayan yaşlılar, uzun süre hastanede yatanlar ve yas sürecindeki kişiler temas eksikliğini en çok yaşayan gruplardandır. Bu kişilerle düzenli görüşmek, el tutmak ya da sarılmak küçük ama anlamlı bir destektir.
Sarılırken dikkat edilmesi gerekenler
- Rıza: Sarılmanın yararı, istenen ve güvenli bir temas olmasından gelir. İstenmeyen temas ise strese yol açar.
- Kişisel sınırlar: Herkesin temas konusundaki rahatlık düzeyi farklıdır. Çocukların da "sarılmak istemiyorum" deme hakkına saygı gösterilmelidir.
- Bağlam ve kültür: İş ortamı ve resmi durumlarda farklı kurallar geçerlidir.
- Bulaşıcı hastalık: Grip ya da başka bulaşıcı bir hastalığınız varsa, özellikle yaşlılara, bebeklere ve bağışıklığı zayıf kişilere sarılmayı ertelemek daha doğrudur.
Sık sorulan sorular
Sarılmak gerçekten stresi azaltır mı?
Araştırmalar, güvenilir birinden gelen sıcak temasın stres yanıtını hafifletebildiğini gösteriyor. Etki kişiye ve ilişkiye göre değişir.
Günde kaç kez sarılmak gerekir?
Bilimsel olarak belirlenmiş bir sayı yoktur. Sosyal medyada dolaşan "günde 8 sarılma" gibi rakamların bilimsel dayanağı yoktur.
Evcil hayvanla temas da işe yarar mı?
Analizlerde nesne veya hayvanla temasın da bazı yararlar sağladığı görülmüştür. Ancak etki insanla temasta daha belirgindir.
Yalnız yaşıyorum, ne yapabilirim?
Arkadaş ve aile ziyaretleri, gönüllü çalışmalar, grup egzersizleri ve masaj gibi yollarla temas ve sosyal bağ kurulabilir. Uzun süren yalnızlık ve çökkünlük hissi varsa bir uzmandan destek almak önemlidir.
Kaynaklar
- Cohen S ve ark. Does hugging provide stress-buffering social support? A study of susceptibility to upper respiratory infection and illness. Psychol Sci 2015;26:135–147.
- Packheiser J ve ark. A systematic review and multivariate meta-analysis of the physical and mental health benefits of touch interventions. Nat Hum Behav 2024;8:1088–1107.
- Light KC ve ark. More frequent partner hugs and higher oxytocin levels are linked to lower blood pressure and heart rate in premenopausal women. Biol Psychol 2005;69:5–21.
- Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Commission on Social Connection.
Üroloji uzmanı. 1985'te Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu, 1992'de Uludağ Üniversitesi'nde üroloji uzmanlığını aldı. 2006'da doçent, 2011'de profesör oldu. Ankara ve Adana Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde üroloji kliniği şefliği yaptı. Ulusal ve uluslararası dergilerde 150'yi aşkın makalesi yayımlandı. Yazar hakkında
Son gözden geçirme: 1 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz.
Yorumlar
Yorum Gönder