Erkeklerde Testosteron Düşüklüğü: Belirtiler, Doğru Test ve Tedavi
Testosteron düşüklüğü (hipogonadizm), kanda testosteron düzeyinin düşük olması ve buna uyan belirtilerin birlikte bulunmasıdır. Amerikan Üroloji Derneği (AUA), total testosteron için 300 ng/dL'yi eşik olarak kabul eder. Tanı için bu değerin altında iki ayrı sabah ölçümü ve belirtilerin varlığı gerekir (AUA, 2018). Yalnızca tahlil düşük diye ya da yalnızca yorgunluk var diye tanı konmaz.
Bu yazıda testosteronun görevlerini, düşüklüğün belirtilerini, testin doğru yapılışını ve tedavide dikkat edilmesi gerekenleri anlatıyoruz.
Testosteron ne işe yarar?
Erkeklerde testosteron büyük ölçüde testislerde, az bir kısmı böbreküstü bezlerinde üretilir. Kadınlarda da yumurtalık ve böbreküstü bezlerinden daha düşük miktarda salgılanır. Testosteronun görevleri:
- Cinsel istek ve sertleşme
- Sperm üretimi
- Kas kütlesi ve gücü
- Kemik yoğunluğu
- Kan yapımı (kırmızı kan hücreleri)
- Vücut ve yüz kılları
- Enerji ve ruh hali
Erkeklerde testosteron düzeyi 30–40 yaşlarından sonra her yıl yaklaşık %1 oranında yavaşça azalır. Ancak bu düşüş herkeste belirti yapacak düzeye inmez.
Belirtiler
- Cinsel istekte azalma
- Sertleşme sorunu, sabah ereksiyonlarının azalması
- Yorgunluk, enerji düşüklüğü
- Kas kütlesinde ve gücünde azalma, karın bölgesinde yağlanma
- Ruh halinde çökkünlük, odaklanma güçlüğü
- Vücut kıllarında azalma
- Kemik yoğunluğunda azalma (osteopeni, osteoporoz)
- Hafif kansızlık
Bu belirtilerin çoğu uykusuzluk, depresyon, tiroid hastalığı, diyabet veya ilaç yan etkisi gibi başka nedenlerle de ortaya çıkabilir. Bu yüzden tanı için kan testi şarttır.
Test doğru nasıl yapılır?
- Saat: Testosteron sabah en yüksektir. Kan sabah erken saatte, tercihen saat 10'dan önce alınmalıdır.
- Tekrar: Düşük çıkan değer, ayrı bir günde tekrarlanmalıdır (AUA).
- Ek testler: Düşüklük doğrulanırsa beyindeki hipofiz bezinin hormonları (LH, FSH), prolaktin ve kan sayımı istenir. Bu testler sorunun testiste mi yoksa beyinde mi olduğunu ayırır.
- Serbest testosteron: Obezite veya ileri yaş gibi durumlarda testosteronu taşıyan protein (SHBG) değişebilir. Bu durumlarda serbest testosteron ölçümü yararlı olabilir.
Kadınlarda total testosteron erkeklerden çok daha düşüktür ve genellikle 15–70 ng/dL aralığındadır. Kadınlarda yükseklik; tüylenme artışı, akne ve adet düzensizliğiyle birlikte polikistik over sendromu gibi durumları akla getirir.
Total testosteronun düşük olması, serbest testosteronun da düşük olduğu anlamına gelmez; bu yüzden yalnızca total testosterona bakmak yeterli değildir. Albümin ve seks hormonu bağlayıcı globülin (SHBG) değerleriyle birlikte serbest testosteron hesaplanmalıdır. Eksiklik hafifse düzenli egzersiz, yeterli protein ve sağlıklı yağlar, stresi azaltmak, kaliteli ve düzenli uyku, alkol ve uyuşturucudan uzak durmak ilk adımdır. Ciddi eksiklikte testosteron replasman tedavisi gerekir; bu tedavi mutlaka üroloji-androloji veya endokrinoloji uzmanıyla, düzenli kontrol ve doz ayarlamasıyla yürütülmelidir.
Kaynak: Prof. Dr. Ali AYYILDIZ, Erkeklerde ve Kadınlarda Testosteron Eksikliği, Belirtileri ve Artırma Yöntemleri (YouTube)
Tedavi
Önce düzeltilebilir nedenler
Fazla kilo, uyku apnesi, kontrolsüz diyabet, aşırı alkol, bazı ilaçlar (örneğin opioid ağrı kesiciler) ve anabolik steroid kullanımı testosteronu düşürür. Kilo vermek ve uyku apnesini tedavi etmek düzeyi belirgin şekilde artırabilir.
Testosteron tedavisi
Tanısı doğrulanmış hastalarda testosteron jel, enjeksiyon veya başka formlarla yerine konabilir. Tedavide dikkat edilmesi gerekenler:
- Çocuk sahibi olmak isteyenler: Dışarıdan verilen testosteron sperm üretimini baskılar ve kısırlığa yol açabilir. Çocuk planlayan erkeklere testosteron verilmemelidir (AUA, 2018). Bu erkeklerde başka seçenekler vardır.
- Takip: Tedavi sırasında kan sayımı (kanın koyulaşması), PSA ve testosteron düzeyi düzenli kontrol edilir.
- Kalp güvenliği: Kalp-damar riski yüksek, testosteron düşüklüğü olan erkeklerde yapılan büyük TRAVERSE çalışmasında testosteron tedavisi kalp krizi ve inme riskini artırmadı (Lincoff, 2023). Aynı çalışmada atriyal fibrilasyon ve böbrek hasarı biraz daha sık görüldü.
Reçetesiz satılan "testosteron artırıcı" takviyelerin çoğunun etkisi kanıtlanmamıştır. Bazılarında etikette yazmayan steroid bulunabilir.
- Cinsel istek kaybı, sertleşme sorunu ve yorgunluk birlikte varsa
- Çocuk sahibi olmakta güçlük çekiyorsanız
- Testislerde küçülme, memede büyüme veya hassasiyet fark ederseniz
- Testosteron tedavisi kullanıyorsanız: düzenli kontroller için
Sık sorulan sorular
Testosteron düşüklüğü yaşlanmanın doğal sonucu mu?
Düzeyler yaşla yavaşça azalır, ancak belirti yapan düşüklük her yaşlıda olmaz. Kilo, diyabet ve uyku apnesi gibi tedavi edilebilir nedenler sık rastlanan ve düzeltilebilen nedenlerdir.
Akşam verdiğim kanda testosteron düşük çıktı, ne yapmalıyım?
Testi sabah erken saatte tekrarlatın. Akşam düzeyleri doğal olarak daha düşüktür.
Testosteron tedavisi prostat kanseri yapar mı?
Tedavinin prostat kanserine yol açtığı gösterilmemiştir. Ancak tedavi PSA'yı biraz yükseltebilir. Bu nedenle başlamadan önce ve tedavi süresince PSA takibi yapılır.
Spor salonunda kullanılan testosteron neden zararlı?
Yüksek doz ve kontrolsüz kullanım; kendi testosteron üretiminin durması, testislerde küçülme, kısırlık, kanın koyulaşması, karaciğer ve kalp sorunlarına yol açabilir.
Kaynaklar
- Mulhall JP ve ark. Evaluation and Management of Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol 2018;200:423–432.
- Lincoff AM ve ark. Cardiovascular Safety of Testosterone-Replacement Therapy (TRAVERSE). N Engl J Med 2023;389:107–117.
Üroloji uzmanı. 1985'te Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun oldu, 1992'de Uludağ Üniversitesi'nde üroloji uzmanlığını aldı. 2006'da doçent, 2011'de profesör oldu. Ankara ve Adana Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde üroloji kliniği şefliği yaptı. Ulusal ve uluslararası dergilerde 150'yi aşkın makalesi yayımlandı. Yazar hakkında
Son gözden geçirme: 1 Kasım 2026. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerini tutmaz.
Yorumlar
Yorum Gönder